Εικονική περιήγηση
Κεντρική αίθουσα Ο Κήπος μας!

Το ελεύθερο παιχνίδι και η σημασία του

στην εκπαιδευτική διαδικασία του Νηπιαγωγείου

1

Το παρόν κείμενο αποτελεί περίληψη μίας εκπαιδευτικής έρευνας δράσης η οποία διεξήχθη τη σχολική χρονιά 2014-2015 στο τμήμα του Νηπιαγωγείου του Βρεφονηπιακού Σταθμού μας «Παιχνίδι και Γνώση». Η εν λόγω έρευνα δράσης παρουσιάστηκε στο συνέδριο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Προσχολικής Αγωγής (Ελληνική Επιτροπή) (Ο.Μ.Ε.Ρ.) με θέμα «Εκπαιδεύοντας πολίτες για ένα αειφόρο μέλλον. Ο ρόλος της προσχολικής και πρώτης σχολικής εκπαίδευσης» στην Αλεξανδρούπολη, στις 17 Οκτωβρίου 2015, σε συνεργασία με τα Τμήματα της Σχολής Επιστημών της Αγωγής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης https://omep2015.gr/). Η OMEP είναι μία επιστημονική, μη κρατική, παγκόσμια οργάνωση προσχολικής αγωγής, που δραστηριοποιείται σε εβδομήντα χώρες και με τις δραστηριότητές της επιδιώκει τη βελτίωση της αγωγής και εκπαίδευσης των παιδιών ηλικίας 0-8 ετών.

2

Στόχος της έρευνας ήταν η ανάδειξη της συμβολής των ελεύθερων δραστηριοτήτων και του ελεύθερου παιχνιδιού στην ανάπτυξη και τη μάθηση των παιδιών, καθώς και η παρουσίαση του σύγχρονου εκπαιδευτικού ως αναστοχαζόμενου ερευνητή (Altrichter, Posch, Somekh, 2001, Mialaret, 2002).

Το ερευνητικό εργαλείο ήταν κατά βάση η συμμετοχική παρατήρηση, αν και κατά διαστήματα υπήρχε και δεύτερος παρατηρητής, ψυχολόγος. Η συμμετοχική παρατήρηση επελέγη, επειδή έδινε τη δυνατότητα της διαντίδρασης με τους ερευνώμενους (Κυριαζή,  2011) εξετάζοντας περισσότερο τα νοήματα των υποκειμένων, των παιδιών και περιορίζοντας τις ερμηνείες του ερευνητή-εκπαιδευτικού. Οι παρατηρήσεις καταγράφονταν σ’ ένα ημερολόγιο καθημερινά. Οι ηχογραφήσεις, φωτογραφήσεις και οι βιντεοσκοπήσεις  που έγιναν, συμπεριλήφθηκαν στα ψηφιακά portfolios των παιδιών. Αξιοποιήθηκε ακόμη η συνέντευξη  με τα παιδιά με την οποία μπορούσαν μέσα στο παιχνίδι να εξεταστούν ερμηνείες της παιδαγωγού.

Η ανάλυση δεδομένων έγινε με τη μέθοδο της κριτικής ανάλυσης περιεχομένου καταγραφών στο ημερολόγιο (χειρόγραφων και ψηφιακών) και με τον έλεγχο μέσω της πράξης τις επόμενες μέρες στην εκπαιδευτική διαδικασία. Για την εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής αντικειμενικότητας η έρευνα έγινε από την εκπαιδευτικό η οποία όμως υποστηριζόταν σε εποπτείες με παρόντες άλλους συναδέλφους, ψυχολόγο και ειδική παιδαγωγό. Το Δείγμα ήταν τα παιδιά της τάξης του Νηπιαγωγείου, 16 παιδιά 5-6 ετών.

          Το πρόγραμμα του Νηπιαγωγείου αποτελείται από προγραμματισμένες δραστηριότητες που στοχεύουν στην κατάκτηση δεξιοτήτων από διαφορετικά γνωστικά πεδία. Ακόμη, στο καθημερινό πρόγραμμα του Νηπιαγωγείου συνηθίζεται να εντάσσεται η ώρα του ελεύθερου παιχνιδιού. Ο λόγος που κρίνεται παιδαγωγικά κρίσιμη ώρα η ώρα των ελεύθερων δραστηριοτήτων και του ελεύθερου παιχνιδιού σε σημείο που να συμπερικλείεται στο καθημερινό πρόγραμμα, είναι τα οφέλη και η αξία του παιχνιδιού σε αυτήν την ηλικία. Τα παιδιά στο ελεύθερο παιχνίδι επιλέγουν με δική τους πρωτοβουλία δραστηριότητες σ’ ένα οργανωμένο μαθησιακά περιβάλλον (όπως επιτραπέζια παιχνίδια ή δραστηριότητες που περιλαμβάνουν διαδικασίες γραμματισμού) οι οποίες πετυχαίνουν πολλαπλούς μαθησιακούς στόχους. Επιπρόσθετα, μέσα στα πλαίσια του παιχνιδιού συμβαίνουν κοινωνιογνωστικές συγκρούσεις (οι κεκτημένες ιδέες και γνώσεις ενός παιδιού έρχονται αντιμέτωπες με τις διαφορετικές κατακτήσεις του άλλου παιδιού) που συνεπάγονται γνωστικές αλλαγές, άρα την ενεργή μάθηση. Συν τοις άλλοις, το ελεύθερο παιχνίδι αποτελεί μία ευκαιρία και κάποιες φορές είναι ίσως η μοναδική ώρα της ημέρας για παρατήρηση και καταγραφή από τον/την εκπαιδευτικό της αναπτυξιακής πορείας των νηπίων.

          Στόχος της έρευνας δράσης είναι η αλλαγή. Ερευνά ο εκπαιδευτικός, ώστε να κατανοήσει και να είναι σε θέση να κάνει αλλαγές με θετικό πρόσημο. Με την συγκεκριμένη έρευνα συνειδητοποιείται σ’ έναν σημαντικό βαθμό η σημασία του ελεύθερου παιχνιδιού και των ελεύθερων δραστηριοτήτων στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών και βοηθά στην βέλτιστη οργάνωση του καθημερινού εκπαιδευτικού προγράμματος.

Νηπιαγωγός

Φωτεινή Πασενίδου

Leave a Reply